19 Eylül Cumartesi - Gündem Özeti

✧ Avrupa'da 2026 yılı, kayıtların tutulmaya başlandığı tarihten bu yana en sıcak yaz olarak tarihe geçerken, aşırı sıcaklar yalnızca Almanya'da 16 bin 300'den fazla kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. Uzmanlar, günlerce süren yüksek sıcaklık, nem ve serinlemeyen gecelerin, yaşlılar ve dezavantajlı gruplar başta olmak üzere savunmasız kişilerin mevcut sağlık sorunlarını tetiklediğini belirtiyor. Araştırmacılar, yaşanan bu can kayıplarının sadece eşikteki hastaları değil, normal şartlarda daha uzun yıllar yaşayabilecek kişilerin de erken ölümüne neden olduğunu vurguluyor.

✧ Hollanda'nın Lahey kentinde göç ve iltica politikalarını protesto eden yaklaşık 500 aşırı sağcı gösterici ile polis arasında arbede yaşandı. Göstericilerin emniyet güçlerine havai fişek atması ve Yahudi karşıtı sloganlar eşliğinde Nazi selamı vermesi üzerine, polis tazyikli su ve özel eğitimli köpeklerle müdahale ederek kalabalığı dağıttı. Yaşanan şiddet olayları sebebiyle planlanan yürüyüş yetkililerce iptal edilirken, Hollanda Adalet Bakanı David van Weel eylemcilerin nefret söylemlerini kınayarak güvenlik güçlerine teşekkür etti.

✧ Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Kanada Başbakanı Mark Carney'i Kuzey Amerika kıyılarındaki Fransız denizaşırı toprağı Saint Pierre ve Miquelon'da ağırlayarak sembolik bir ziyarete imza attı. Bu tarihi görüşme, ABD Başkanı Donald Trump'ın Kanada'ya yönelik ilhak söylemleri ve artan jeopolitik baskılara karşı, Kanada'nın Avrupa Birliği'ne "ortak üye" olma arayışıyla dış politikasını Avrupa'ya kaydırdığı bir döneme denk geliyor. Liderlerin ortak demokratik değerler ve bağımsız hareket etme kararlılığına vurgu yaptığı bu stratejik ziyaretin; aynı zamanda takımadaların iklim değişikliği kaynaklı göç, azalan nüfus ve balıkçılık sektöründeki çöküş gibi yerel krizlerini de uluslararası gündeme taşıdığı belirtiliyor.

✧ 20 Eylül 2026'da düzenlenecek Berlin eyalet seçimleri öncesinde yayımlanan anketler, Sol Parti (Die Linke) ve CDU'nun yüzde 20-23 bandında başa baş mücadele ettiğini ve mevcut CDU-SPD koalisyonunun çoğunluğu kaybedeceğini gösteriyor. Konut yetersizliği, iç güvenlik ve göç gibi sorunların merkezde olduğu kampanya sürecinde AfD oylarını yüzde 18 bandına yükseltirken, kan kaybeden SPD yüzde 10-12 seviyelerine gerilemiş durumda. Bu siyasi tablo ışığında yeni hükümetin kurulabilmesi için Sol Parti-Yeşiller-SPD veya CDU-Yeşiller-SPD gibi üçlü koalisyon senaryoları en güçlü alternatifler olarak öne çıkmakta. 

✧ ABD Başkanı Trump'ın 2024 sonlarında yeniden seçilmesinin hemen ardından Danimarka'nın özerk bölgesi Grönland'ı ABD topraklarına katma girişimi ciddi bir diplomatik krize dönüştü. Trump'ın 2025 başlarında adayı küresel bir güvenlik tehdidi olarak nitelendirip ne pahasına olursa olsun alacaklarını ilan etmesi, bir NATO üyesinin diğerini işgal edebileceği endişesini yarattı. Artan bu gerilim üzerine Avrupa orduları, bölgedeki güvenlik durumunu ve dış tehditleri incelemek amacıyla Grönland'a çok uluslu bir deniz gücü sevk etti.

✧ ABD Başkanı Donald Trump, yapay zeka teknolojilerinin denetlenmesi gerektiğine dair artan endişelerin gölgesinde, bu alana özel yeni bir "yapay zeka gücü" kuracağını ve birimin başına özel bir yetkili atayacağını açıkladı. Sektör liderlerinin ve uzmanların yapay zekanın kontrolsüz büyümesine yönelik uyarılarını asılsız olarak nitelendiren Trump, olası sorunların mevcut adalet sistemiyle çözülebileceğini savundu. Yapay zekayı bir sonraki sanayi devrimi olarak tanımlayan ve endüstrinin gelişimini kısıtlamayacaklarının altını çizen Trump, ABD'nin bu alandaki küresel liderliğini korumayı hedeflediğini belirtti. Başkanın bu açıklamaları, aralarında Google, OpenAI ve Anthropic'in de bulunduğu teknoloji devlerinin, son dönemde artan güvenlik riskleri nedeniyle kendi özdenetim mekanizmalarını kurma arayışına girdiği bir süreçte geldi.

✧  Karayip ülkeleri, Birleşik Krallık'ı transatlantik kölelik dönemi için tazminat ödemeye zorlamak amacıyla hukuki yaptırımları da içeren kapsamlı bir eylem planı oluşturdu. Bölge liderleri, İngiltere'nin yaklaşan uluslararası zirvelerde uzlaşmaya yanaşmaması ve "tazminat ödenmeyeceği" yönündeki mevcut tutumunda ısrar etmesi halinde süreci Uluslararası Adalet Divanı'na ve doğrudan İngiliz yargı sistemine taşıyacaklarını belirtiyor.
Karayipli yetkililer, sömürgeciliğin nesiller boyu süren yıkıcı mirasına (örneğin Jamaika'nın bağımsızlık dönemindeki %80'lik okuma yazma bilmeme oranı) ve güncel Birleşmiş Milletler ırk ayrımcılığı sözleşmelerine dayanarak bu telafinin yasal bir zorunluluk olduğunu savunuyor. Barbados Başbakanı Mia Mottley ve diğer delegeler, Almanya'nın Holokost ödemelerini ve İngiltere'nin geçmişte köle sahiplerine yaptığı tazminatları örnek göstererek asıl hedeflerinin İngiltere'yi ekonomik darba uğratmak değil, tarihi bir adaleti sağlamak olduğunu vurguluyor.

✧ Almanya Genelkurmay Başkanı Orgeneral Carsten Breuer, Kopenhag'da düzenlenen toplantıda NATO Askeri Komitesi'nin yeni başkanı olarak seçildi. Görevini Temmuz 2027'de mevcut başkan İtalyan Oramiral Giuseppe Cavo Dragone'den devralacak olan Breuer, üç yıl boyunca NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin en üst düzey askeri danışmanı olarak görev yapacak. Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius'un ordunun yeniden yapılandırılmasındaki başarısından dolayı övgüyle bahsettiği Breuer'in halihazırda yürüttüğü Bundeswehr Genel Müfettişliği görevine kimin getirileceği ise henüz belirsizliğini koruyor.

✧ Küba'da iletim hattı arızası ve olumsuz hava koşullarının yol açtığı şebeke çöküşü nedeniyle milyonlarca kişinin karanlıkta kaldığı, bu yılın altıncı büyük elektrik kesintisi meydana geldi. Eskiyen altyapıya ek olarak ABD'nin uyguladığı katı yaptırımlar, petrol ablukası ve Venezuela'dan gelen yakıt desteğinin kesilmesi ülkedeki enerji krizini daha da derinleştirmiş durumda. Su, gıda ve ilaç gibi yaşamsal maddelere erişimi kısıtlayan bu kronikleşmiş sorun; hastanelerin işleyişini aksatıp kurumların kapanmasına yol açarken, zorlu yaşam koşulları halk arasında nadir görülen protestoları da tetikliyor. Küba hükümeti krizden Trump yönetiminin uyguladığı ağır ambargoları sorumlu tutarken, ABD tarafı ise sorunu adanın iç yönetim zafiyetine bağlayarak baskı politikalarını sürdürüyor.

✧ İngiltere ve Galler'de hükümet, çocukları suç işleyen ebeveynleri para cezası, sosyal yardımların kesilmesi veya hapis cezası gibi yaptırımlarla karşı karşıya bırakacak yeni "ebeveynlik emri" düzenlemeleri planlıyor. Gençlik Adaleti Bakanı Jake Richards, "havuç ve sopa" yaklaşımı olarak nitelendirdiği bu sistemle ebeveynlerin çocuklarının rehabilitasyonunda sorumluluk almasının hedeflendiğini, hapis cezasının ise yalnızca en uç vakalarda hakim kararıyla uygulanacağını belirtti. Öte yandan uzmanlar, geçmiş yıllarda da uygulanan ancak kullanımı giderek azalan bu yaptırımların suçu önlemede etkisiz olduğunu ve özellikle dar gelirli ailelere kesilecek cezaların yoksulluğu daha da derinleştirerek olumsuz sonuçlar doğuracağını savunarak tasarıya tepki gösteriyor.

✧ Rapçi Macklemore'un sahnede Filistin'e destek sloganı atması üzerine Ed Sheeran'ın turne kadrosundan çıkarılması, Finneas ve Lukas Graham gibi diğer alt grup sanatçılarının da boykot amacıyla turneden çekilmesine yol açtı. Stadyum sahibi Robert Kraft'ın baskısıyla organizatör tarafından alınan bu ihraç kararının ardından yalnız kalan Sheeran'ın, Philadelphia'daki sıradaki konserine tek başına çıkması bekleniyor. Olayların kendi inisiyatifinde gelişmediğini savunan Sheeran hayranlarını hayal kırıklığına uğratmamak adına konserlerinde siyasi tartışmalardan uzak durmayı tercih ettiğini belirtti. Krizin büyümesiyle birlikte konser alanı dışında Filistin yanlısı protestolar planlanırken, tartışmaların odağındaki Macklemore ve Sheeran cephesi çeşitli yardım faaliyetleri için milyonlarca dolarlık bağış yapacaklarını duyurdu.

✧ Japonya Ulusal Polis Ajansı (NPA) ve ABD Federal Soruşturma Bürosu'nun (FBI) da aralarında bulunduğu uluslararası kurumlar, Kuzey Kore destekli "WaterPlum" adlı hacker grubunun 100'ü aşkın ülkede yaklaşık 1,7 milyar yen değerinde kripto para çaldığını açıkladı. Sahte insan kaynakları uzmanı kılığında işe alım testleri göndererek 30 binden fazla cihazı zararlı yazılımlarla enfekte eden örgüt, 7 bine yakın hesabın giriş bilgilerini ele geçirdi. Hazırlanan raporda ayrıca, sahte kimliklerle uzaktan çalışan Kuzey Koreli bilişim uzmanlarının ülkeye ciddi miktarda döviz soktuğu ve bu süreçte Japonya'daki yerel destekçilerin sağladığı altyapının polis operasyonuyla çökertildiği aktarıldı. Söz konusu siber saldırıların ve yasa dışı finansal faaliyetlerin doğrudan Kuzey Kore'nin silah geliştirme programlarından sorumlu devlet birimlerinin kontrolünde yürütüldüğü tespit edildi.

Günün sözü: